Jak długo muszę żyć w Niemczech, zanim mogę złożyć wniosek o obywatelstwo?
Zazwyczaj musisz żyć w Niemczech legalnie i ze zwykłym pobytem co najmniej 5 lat (§ 10 ustawy o obywatelstwie, Staatsangehörigkeitsgesetz, StAG). Te pięć lat to od 30 października 2025 roku jednolity minimalny okres – możliwość nadania obywatelstwa już po 3 latach, wprowadzona w 2024 roku, już nie istnieje. Nie można go już skrócić nawet przy szczególnych osiągnięciach integracyjnych.
Dla niektórych grup obowiązują inne okresy. Jako małżonek/małżonka osoby narodowości niemieckiej nadanie obywatelstwa jest zwykle możliwe już po 3 latach pobytu, jeśli małżeństwo trwa od co najmniej 2 lat (§ 9 StAG). Także dla uznanych uchodźców i dla dzieci obowiązują częściowo odrębne przepisy. To, czy spełniasz wymagany okres, sprawdza właściwy urząd do spraw obywatelstwa indywidualnie w każdym przypadku – w razie krótkich przerw w pobycie warto skorzystać z porady.
Ważne: nie każdy tytuł pobytowy liczy się w ten sam sposób. Do nadania obywatelstwa z tytułu uprawnienia zazwyczaj potrzebujesz bezterminowego prawa pobytu lub odpowiedniej zgody na pobyt (Aufenthaltserlaubnis). Niektóre tytuły humanitarne – np. zgoda na pobyt z powodu zakazu wydalenia (§ 25 ust. 3 AufenthG) – często nie są tutaj uznawane, natomiast uznani uchodźcy są zasadniczo objęci. Sprawdź swój konkretny tytuł przed złożeniem wniosku.
Czy mogę zachować moje dawne obywatelstwo?
Tak, zasadniczo tak. Od wejścia w życie reformy 27 czerwca 2024 roku wielokrotne obywatelstwo jest ogólnie dozwolone. Zazwyczaj nie musisz już oddawać swojego dotychczasowego obywatelstwa przy nadaniu obywatelstwa – wcześniej dotyczyło to tylko niewielu wyjątków.
Dotyczy to wszystkich krajów pochodzenia, więc na przykład także obywateli USA, którzy chcą stać się obywatelami Niemiec bez oddawania amerykańskiego paszportu. To, czy twój kraj pochodzenia będzie cię dalej traktować jako swojego obywatela, decyduje jednak wyłącznie prawo tego kraju – niektóre państwa automatycznie zwalniają swoich obywateli lub utrudniają podwójne obywatelstwo. Wyjaśnij to dodatkowo w przedstawicielstwie dyplomatycznym twojego kraju pochodzenia.
Gdzie składam wniosek o obywatelstwo i ile to kosztuje?
Wniosek składasz w urzędzie do spraw obywatelstwa (Einbürgerungsbehörde) właściwym dla twojego miejsca zamieszkania. W zależności od miasta lub powiatu jest to odrębny urząd, urząd obywatelski (Bürgeramt) lub urząd do spraw obcokrajowców (Ausländerbehörde) – na przykład w Hamburgu, Bremie, Lipsku, Stuttgarcie, Hanowerze, Dortmundzie, Bochum, Mannheim, Karlsruhe, Bonn, Darmstadt, Wiesbaden, Moguncji lub Poczdamie. Wiele gmin oferuje obecnie portal internetowy do wniosku pierwotnego lub zgłoszenia zainteresowania (na przykład w Berlinie i Hamburgu wniosek składa się cyfrowo). Który urząd jest właściwy dla ciebie i czy istnieje możliwość online, dowiesz się na portalu twojego miasta.
Opłata wynosi 255 € za osobę dorosłą i 51 € za dziecko, które jest naturalizowane wspólnie z jednym z rodziców i nie ma własnego dochodu (§ 38 StAG). Do tego dochodzą koszty za dokumenty, takie jak certyfikat językowy, test na obywatelstwo, tłumaczenia i akty urzędowe. Nadanie obywatelstwa samemu dziecku kosztuje również 255 €.
Jaki poziom języka jest potrzebny i czy muszę zdać test?
Zazwyczaj potrzebujesz niemieckiego na poziomie B1 wspólnego europejskiego systemu opisu kształcenia językowego – potwierdzonego na przykład certyfikatem językowym, świadectwem szkolnym lub certyfikatem z kursu integracyjnego. Sam poziom A2 zazwyczaj nie wystarcza.
Do tego zwykle musisz zdać test na obywatelstwo (Einbürgerungstest): 33 pytania z zakresu prawa, społeczeństwa i historii, z czego musisz odpowiedzieć poprawnie na co najmniej 17. Test możesz zdać w szkołach dla dorosłych (Volkshochschule) i innych uprawnionych placówkach; pytania są ogólnie znane i dostępne na stronie BAMF.
Dla pokolenia tzw. Gastarbeiter obowiązują ułatwienia: osoby, które przybyły do Niemiec jako pracownicy zagraniczni (Gastarbeiter), a także dołączający w podobnym czasie małżonkowie, muszą często wykazać tylko ustne umiejętności językowe i nie muszą zdawać testu na obywatelstwo. To, czy się do nich zaliczasz, sprawdza urząd do spraw obywatelstwa.
Czy mogę zostać naturalizowany, otrzymując Wohngeld lub Bürgergeld?
Zasadniczo musisz być w stanie samodzielnie zapewnić utrzymanie sobie i swoim bliskim, bez konieczności korzystania z Bürgergeld (SGB II) lub pomocy społecznej (Sozialhilfe, SGB XII). Pobieranie tych świadczeń po reformie zwykle stoi na przeszkodzie nadaniu obywatelstwa.
Istnieją wąsko określone wyjątki – na przykład:
- dla pokolenia tzw. Gastarbeiter
- dla osób, które pracowały na pełny etat przez dłuższy okres
- dla określonych osób bliskich
To, czy wyjątek ma zastosowanie, jest decyzją urzędu w indywidualnym przypadku. Nie polegaj tu na ogólnych stwierdzeniach, lecz zasięgnij porady przed złożeniem wniosku.
Wohngeld to nie Bürgergeld: jest to dopłata dla osób z własnym dochodem i jest oceniana inaczej. Decydujące jest to, czy twoje gospodarstwo domowe jako całość obchodzi się bez świadczeń z SGB II/SGB XII. Także Kindergeld i Elterngeld nie liczą się jako szkodliwe pobieranie świadczeń. Jeśli nie jesteś pewny/pewna, zapytaj swój urząd do spraw obywatelstwa lub poradnię migracyjną, jak twoja sytuacja będzie oceniana.
Uwaga dotycząca świadczeń socjalnych i pobytu: To, czy pobieranie świadczeń szkodzi twojemu nadaniu obywatelstwa lub tytułowi pobytowemu, silnie zależy od indywidualnego przypadku i twojego statusu. Zasiłek dla bezrobotnych I (Arbeitslosengeld I) z własnych składek jest zwykle bezproblemowy, Bürgergeld natomiast często nie. Przed złożeniem wniosku o świadczenia wyjaśnij możliwe konsekwencje dla obywatelstwa i pobytu w poradni.
Czy potrzebuję określonego okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie rentowe?
Nie, ustalony minimalny okres w ubezpieczeniu rentowym nie jest ogólnym warunkiem nadania obywatelstwa według § 10 StAG. Decydujące jest to, że twoje utrzymanie jest zapewnione. Wiele urzędów wymaga jednak przebiegu ubezpieczenia rentowego lub potwierdzeń wynagrodzenia jako dowodu twojej aktywności zawodowej. Jeśli jesteś samozatrudniony/samozatrudniona lub nie odprowadzasz składek na ubezpieczenie rentowe, udokumentuj swój dochód innymi dokumentami.
Jakie dokumenty muszę złożyć?
Dokładną listę ustala twój urząd do spraw obywatelstwa. W większości przypadków potrzebujesz:
- ważny paszport lub dokument zastępczy oraz twój tytuł pobytowy
- aktualne biometryczne zdjęcie paszportowe
- potwierdzenie zameldowania i dowody dotyczące okresu pobytu
- potwierdzenie znajomości języka (zwykle B1)
- potwierdzenie zdanego testu na obywatelstwo
- dokumenty dotyczące dochodu (np. odcinki wypłat, umowa o pracę, przebieg ubezpieczenia rentowego; w przypadku samozatrudnienia decyzje podatkowe)
- akt urodzenia i ewentualnie akt małżeństwa (często z tłumaczeniem uwierzytelnionym)
- podpisane oświadczenie o wyznawaniu wolnego porządku demokratycznego (freiheitliche demokratische Grundordnung) (od 2024 roku z wyraźnym oświadczeniem, m.in. przeciw antysemityzmowi i rasizmowi)
Zaświadczenie o niekaralności urząd zwykle zdobywa sam. Brakujące dokumenty z kraju pochodzenia to częsta przyczyna zwłok – zajmij się tym wcześnie.
Jak długo trwa rozpatrywanie wniosku?
To bardzo różni się od urzędu do urzędu i zależy przede wszystkim od obciążenia. Rozpatrywanie często trwa wiele miesięcy, nierzadko dłużej niż rok. Nie istnieje ustawowy termin maksymalny. Możesz przyspieszyć procedurę, składając wniosek kompletny i szybko odpowiadając na pytania urzędu. Nie czekaj ze złożeniem wniosku, aż wszystkie dokumenty będą „idealne" – złóż wniosek i uzupełnij brakujące dokumenty, gdy urząd o to poprosi.
Często zadawane pytania
Jak długo muszę żyć w Niemczech, zanim mogę złożyć wniosek o obywatelstwo?
Zazwyczaj co najmniej 5 lat legalnego i zwykłego pobytu. Wcześniejsza możliwość po 3 latach została zniesiona z dniem 30 października 2025 roku. W przypadku małżeństwa z osobą narodowości niemieckiej wystarczają zwykle 3 lata pobytu przy co najmniej 2 latach małżeństwa.
Czy mogę zachować moje dawne obywatelstwo?
Od 27 czerwca 2024 roku wielokrotne obywatelstwo jest zasadniczo dozwolone. Zazwyczaj nie musisz już oddawać dotychczasowego paszportu przy nadaniu obywatelstwa. To, czy twój kraj pochodzenia zachowa cię jako swojego obywatela, zależy od prawa tego kraju.
Gdzie składam wniosek o obywatelstwo i ile to kosztuje?
W urzędzie do spraw obywatelstwa właściwym dla twojego miejsca zamieszkania – w zależności od miasta w urzędzie obywatelskim (Bürgeramt), urzędzie do spraw obcokrajowców (Ausländerbehörde) lub odrębnym urzędzie, częściowo online. Opłata wynosi 255 € za osobę dorosłą i 51 € za dziecko nadawane razem z rodzicem, które nie ma własnego dochodu.
Jaki poziom języka jest potrzebny i czy muszę zdać test?
Zazwyczaj niemiecki na poziomie B1 oraz zdany test na obywatelstwo (33 pytania, z czego co najmniej 17 poprawnych). Dla pokolenia tzw. Gastarbeiter zwykle wystarczą ustne umiejętności językowe, a test odpada.
Czy mogę zostać naturalizowany, jeśli otrzymuję Bürgergeld?
Zasadniczo musisz samodzielnie zapewnić sobie utrzymanie. Bürgergeld (SGB II) lub pomoc społeczna (Sozialhilfe, SGB XII) zazwyczaj stoją na przeszkodzie nadaniu obywatelstwa. Istnieją wąsko określone wyjątki – zasięgnij porady przed złożeniem wniosku.
Jak długo trwa rozpatrywanie wniosku?
To bardzo się różni i zależy od obciążenia twojego urzędu do spraw obywatelstwa. Często trwa to wiele miesięcy, nierzadko ponad rok. Nie istnieje ustawowy termin maksymalny.
Następne kroki
Dla samego wniosku o nadanie obywatelstwa nie istnieje jednolity formularz ogólnokrajowy – procedura przebiega przez urząd do spraw obywatelstwa twojego miejsca zamieszkania. Te kroki możesz przygotować już teraz z HalloAmt:
- Zgłoszenie miejsca zamieszkania – potwierdzenie zameldowania potrzebujesz jako dowód okresu pobytu.
- Wniosek o Kindergeld – Kindergeld nie liczy się jako szkodliwe pobieranie świadczeń dla nadania obywatelstwa.
- Wniosek o Bürgergeld – zwróć uwagę: Bürgergeld (SGB II) może stać na przeszkodzie twojemu nadaniu obywatelstwa, a w zależności od tytułu pobytowego także twojemu pobytowi. Wyjaśnij możliwe konsekwencje wcześniej w poradni migracyjnej.
Asystent HalloAmt wyjaśni ci w ponad 50 językach, jakie dokumenty są potrzebne i gdzie złożyć wniosek. Zacznij teraz →
W przypadku pytań dotyczących twojego konkretnego przypadku zwróć się do:
- poradni migracyjnej dla dorosłych migrantów (Migrationsberatung für erwachsene Zuwanderer, MBE)
- służby migracyjnej dla młodzieży (Jugendmigrationsdienst, JMD) – dla młodych osób
- związku dobroczynnego (Wohlfahrtsverband)
- adwokata specjalizującego się w prawie migracyjnym
To jest ogólna, starannie zebrana informacja (stan na 26.07.2026) i nie zastępuje porady prawnej lub urzędowej. Decyzje dotyczące prawa pobytu i obywatelstwa zawsze zależą od indywidualnego przypadku i w dużej mierze pozostają w gestii właściwego urzędu; prawo i praktyka administracyjna mogą się zmieniać w krótkim czasie. Kwoty, terminy i kompetencje mogą się różnić; w indywidualnym przypadku decyduje urząd do spraw obywatelstwa właściwy dla twojego miejsca zamieszkania. Aby uzyskać wiążącą informację, zwróć się do tego urzędu, poradni migracyjnej (MBE/JMD) lub adwokata. W przypadku zagrożenia upływem terminu lub odmowy niezwłocznie skorzystaj z pomocy prawnej (adwokat specjalizujący się w prawie migracyjnym) lub poradni migracyjnej. Nie możemy zagwarantować pełności i aktualności informacji.
Źródła
- Staatsangehörigkeitsgesetz (StAG) § 10 – gesetze-im-internet.de (dostęp 26.07.2026)
- Staatsangehörigkeitsgesetz (StAG) pełny tekst, m.in. § 38 opłaty – gesetze-im-internet.de (dostęp 26.07.2026)
- Bundesregierung: Reforma prawa o obywatelstwie (dostęp 26.07.2026)
- Deutscher Bundestag: Nadanie obywatelstwa dopiero po co najmniej pięciu latach pobytu (październik 2025) (dostęp 26.07.2026)
- Deutscher Bundestag: Nadanie obywatelstwa po trzech latach ma zostać zniesione (dostęp 26.07.2026)
- BAMF: Nadanie obywatelstwa (dostęp 26.07.2026)