Jak długo muszę żyć w Niemczech, zanim mogę złożyć wniosek o obywatelstwo?
Zazwyczaj Państwo muszą żyć w Niemczech legalnie i ze zwykłym pobytem co najmniej 5 lat (§ 10 ustawy o obywatelstwie, Staatsangehörigkeitsgesetz, StAG). Te pięć lat to od 30 października 2025 roku jednolity minimalny okres – możliwość nadania obywatelstwa już po 3 latach, wprowadzona w 2024 roku, już nie istnieje. Nie można go już skrócić nawet przy szczególnych osiągnięciach integracyjnych.
Dla niektórych grup obowiązują inne okresy. Jako małżonek osoby narodowości niemieckiej nadanie obywatelstwa jest zwykle możliwe już po 3 latach pobytu, jeśli małżeństwo trwa od co najmniej 2 lat (§ 9 StAG). Także dla uznanych uchodźców i dla dzieci obowiązują częściowo odrębne przepisy. To, czy Państwo spełniają wymagany okres, sprawdza właściwy urząd do spraw obywatelstwa indywidualnie w każdym przypadku – w razie krótkich przerw w pobycie warto skorzystać z porady.
Ważne: nie każdy tytuł pobytowy liczy się w ten sam sposób. Do nadania obywatelstwa z tytułu uprawnienia zazwyczaj potrzeba bezterminowego prawa pobytu lub odpowiedniej zgody na pobyt (Aufenthaltserlaubnis). Niektóre tytuły humanitarne – np. zgoda na pobyt z powodu zakazu wydalenia (§ 25 ust. 3 AufenthG) – często nie są tutaj uznawane, natomiast uznani uchodźcy są zasadniczo objęci. Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić swój konkretny tytuł.
Czy mogę zachować moje dawne obywatelstwo?
Tak, zasadniczo tak. Od wejścia w życie reformy 27 czerwca 2024 roku wielokrotne obywatelstwo jest ogólnie dozwolone. Zazwyczaj nie muszą już Państwo oddawać swojego dotychczasowego obywatelstwa przy nadaniu obywatelstwa – wcześniej dotyczyło to tylko niewielu wyjątków.
Dotyczy to wszystkich krajów pochodzenia, więc na przykład także obywateli USA, którzy chcą stać się obywatelami Niemiec bez oddawania amerykańskiego paszportu. To, czy kraj pochodzenia Państwa będzie Państwa dalej traktować jako swojego obywatela, decyduje jednak wyłącznie prawo tego kraju – niektóre państwa automatycznie zwalniają swoich obywateli lub utrudniają podwójne obywatelstwo. Warto wyjaśnić to dodatkowo w przedstawicielstwie dyplomatycznym swojego kraju pochodzenia.
Gdzie składam wniosek o obywatelstwo i ile to kosztuje?
Wniosek składa się w urzędzie do spraw obywatelstwa (Einbürgerungsbehörde) właściwym dla miejsca zamieszkania Państwa. W zależności od miasta lub powiatu jest to odrębny urząd, urząd obywatelski (Bürgeramt) lub urząd do spraw obcokrajowców (Ausländerbehörde) – na przykład w Hamburgu, Bremie, Lipsku, Stuttgarcie, Hanowerze, Dortmundzie, Bochum, Mannheim, Karlsruhe, Bonn, Darmstadt, Wiesbaden, Moguncji lub Poczdamie. Wiele gmin oferuje obecnie portal internetowy do wniosku pierwotnego lub zgłoszenia zainteresowania (na przykład w Berlinie i Hamburgu wniosek składa się cyfrowo). Który urząd jest właściwy dla Państwa i czy istnieje możliwość online, można sprawdzić na portalu swojego miasta.
Opłata wynosi 255 € za osobę dorosłą i 51 € za dziecko, które jest naturalizowane wspólnie z jednym z rodziców i nie ma własnego dochodu (§ 38 StAG). Do tego dochodzą koszty za dokumenty, takie jak certyfikat językowy, test na obywatelstwo, tłumaczenia i akty urzędowe. Nadanie obywatelstwa samemu dziecku kosztuje również 255 €.
Jaki poziom języka jest potrzebny i czy muszę zdać test?
Zazwyczaj Państwo potrzebują niemieckiego na poziomie B1 wspólnego europejskiego systemu opisu kształcenia językowego – potwierdzonego na przykład certyfikatem językowym, świadectwem szkolnym lub certyfikatem z kursu integracyjnego. Sam poziom A2 zazwyczaj nie wystarcza.
Do tego Państwo muszą zwykle zdać test na obywatelstwo (Einbürgerungstest): 33 pytania z zakresu prawa, społeczeństwa i historii, z czego trzeba odpowiedzieć poprawnie na co najmniej 17. Test można zdać w szkołach dla dorosłych (Volkshochschule) i innych uprawnionych placówkach; pytania są ogólnie znane i dostępne na stronie BAMF.
Dla pokolenia tzw. Gastarbeiter obowiązują ułatwienia: osoby, które przybyły do Niemiec jako pracownicy zagraniczni (Gastarbeiter), a także dołączający w podobnym czasie małżonkowie, muszą często wykazać tylko ustne umiejętności językowe i nie muszą zdawać testu na obywatelstwo. To, czy Państwo się do nich zaliczają, sprawdza urząd do spraw obywatelstwa.
Czy można zostać naturalizowanym, otrzymując Wohngeld lub Bürgergeld?
Zasadniczo Państwo muszą być w stanie samodzielnie zapewnić utrzymanie sobie i swoim bliskim, bez konieczności korzystania z Bürgergeld (SGB II) lub pomocy społecznej (Sozialhilfe, SGB XII). Pobieranie tych świadczeń po reformie zwykle stoi na przeszkodzie nadaniu obywatelstwa.
Istnieją wąsko określone wyjątki – na przykład:
- dla pokolenia tzw. Gastarbeiter
- dla osób, które pracowały na pełny etat przez dłuższy okres
- dla określonych osób bliskich
To, czy wyjątek ma zastosowanie, jest decyzją urzędu w indywidualnym przypadku. Nie warto polegać tu na ogólnych stwierdzeniach, lecz należy zasięgnąć porady przed złożeniem wniosku.
Wohngeld to nie Bürgergeld: jest to dopłata dla osób z własnym dochodem i jest oceniana inaczej. Decydujące jest to, czy gospodarstwo domowe Państwa jako całość obchodzi się bez świadczeń z SGB II/SGB XII. Także Kindergeld i Elterngeld nie liczą się jako szkodliwe pobieranie świadczeń. Jeśli Państwo nie są pewni, warto zapytać właściwy urząd do spraw obywatelstwa lub poradnię migracyjną, jak sytuacja Państwa będzie oceniana.
Uwaga dotycząca świadczeń socjalnych i pobytu: To, czy pobieranie świadczeń szkodzi nadaniu obywatelstwa lub tytułowi pobytowemu Państwa, silnie zależy od indywidualnego przypadku i statusu Państwa. Zasiłek dla bezrobotnych I (Arbeitslosengeld I) z własnych składek jest zwykle bezproblemowy, Bürgergeld natomiast często nie. Przed złożeniem wniosku o świadczenia należy wyjaśnić możliwe konsekwencje dla obywatelstwa i pobytu w poradni.
Czy potrzebuję określonego okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie rentowe?
Nie, ustalony minimalny okres w ubezpieczeniu rentowym nie jest ogólnym warunkiem nadania obywatelstwa według § 10 StAG. Decydujące jest to, że Państwa utrzymanie jest zapewnione. Wiele urzędów wymaga jednak przebiegu ubezpieczenia rentowego lub potwierdzeń wynagrodzenia jako dowodu Państwa aktywności zawodowej. Jeśli Państwo są samozatrudnieni lub nie odprowadzają składek na ubezpieczenie rentowe, dochód należy udokumentować innymi dokumentami.
Jakie dokumenty muszę złożyć?
Dokładną listę ustala urząd do spraw obywatelstwa. W większości przypadków Państwo potrzebują:
- ważny paszport lub dokument zastępczy oraz Państwa tytuł pobytowy
- aktualne biometryczne zdjęcie paszportowe
- potwierdzenie zameldowania i dowody dotyczące okresu pobytu
- potwierdzenie znajomości języka (zwykle B1)
- potwierdzenie zdanego testu na obywatelstwo
- dokumenty dotyczące dochodu (np. odcinki wypłat, umowa o pracę, przebieg ubezpieczenia rentowego; w przypadku samozatrudnienia decyzje podatkowe)
- akt urodzenia i ewentualnie akt małżeństwa (często z tłumaczeniem uwierzytelnionym)
- podpisane oświadczenie o wyznawaniu wolnego porządku demokratycznego (freiheitliche demokratische Grundordnung) (od 2024 roku z wyraźnym oświadczeniem, m.in. przeciw antysemityzmowi i rasizmowi)
Zaświadczenie o niekaralności urząd zwykle zdobywa sam. Brakujące dokumenty z kraju pochodzenia to częsta przyczyna zwłok – warto zająć się tym wcześnie.
Jak długo trwa rozpatrywanie wniosku?
To bardzo różni się od urzędu do urzędu i zależy przede wszystkim od obciążenia. Rozpatrywanie często trwa wiele miesięcy, nierzadko dłużej niż rok. Nie istnieje ustawowy termin maksymalny. Procedurę można przyspieszyć, składając wniosek kompletny i szybko odpowiadając na pytania urzędu. Nie warto czekać ze złożeniem wniosku, aż wszystkie dokumenty będą „idealne" – należy złożyć wniosek i uzupełnić brakujące dokumenty, gdy urząd o to poprosi.
Często zadawane pytania
Jak długo muszę żyć w Niemczech, zanim mogę złożyć wniosek o obywatelstwo?
Zazwyczaj co najmniej 5 lat legalnego i zwykłego pobytu. Wcześniejsza możliwość po 3 latach została zniesiona z dniem 30 października 2025 roku. W przypadku małżeństwa z osobą narodowości niemieckiej wystarczają zwykle 3 lata pobytu przy co najmniej 2 latach małżeństwa.
Czy mogę zachować moje dawne obywatelstwo?
Od 27 czerwca 2024 roku wielokrotne obywatelstwo jest zasadniczo dozwolone. Zazwyczaj nie trzeba już oddawać dotychczasowego paszportu przy nadaniu obywatelstwa. To, czy kraj pochodzenia zachowa Państwa jako swojego obywatela, zależy od prawa tego kraju.
Gdzie składam wniosek o obywatelstwo i ile to kosztuje?
W urzędzie do spraw obywatelstwa właściwym dla miejsca zamieszkania Państwa – w zależności od miasta w urzędzie obywatelskim (Bürgeramt), urzędzie do spraw obcokrajowców (Ausländerbehörde) lub odrębnym urzędzie, częściowo online. Opłata wynosi 255 € za osobę dorosłą i 51 € za dziecko nadawane razem z rodzicem, które nie ma własnego dochodu.
Jaki poziom języka jest potrzebny i czy muszę zdać test?
Zazwyczaj niemiecki na poziomie B1 oraz zdany test na obywatelstwo (33 pytania, z czego co najmniej 17 poprawnych). Dla pokolenia tzw. Gastarbeiter zwykle wystarczą ustne umiejętności językowe, a test odpada.
Czy mogę zostać naturalizowany, jeśli otrzymuję Bürgergeld?
Zasadniczo Państwo muszą samodzielnie zapewnić sobie utrzymanie. Bürgergeld (SGB II) lub pomoc społeczna (Sozialhilfe, SGB XII) zazwyczaj stoją na przeszkodzie nadaniu obywatelstwa. Istnieją wąsko określone wyjątki – warto zasięgnąć porady przed złożeniem wniosku.
Jak długo trwa rozpatrywanie wniosku?
To bardzo się różni i zależy od obciążenia urzędu do spraw obywatelstwa właściwego dla Państwa. Często trwa to wiele miesięcy, nierzadko ponad rok. Nie istnieje ustawowy termin maksymalny.
Następne kroki
Dla samego wniosku o nadanie obywatelstwa nie istnieje jednolity formularz ogólnokrajowy – procedura przebiega przez urząd do spraw obywatelstwa właściwy dla miejsca zamieszkania. Te kroki można przygotować już teraz z HalloAmt:
- Zgłoszenie miejsca zamieszkania – potwierdzenie zameldowania jest potrzebne jako dowód okresu pobytu.
- Wniosek o Kindergeld – Kindergeld nie liczy się jako szkodliwe pobieranie świadczeń dla nadania obywatelstwa.
- Wniosek o Bürgergeld – proszę zwrócić uwagę: Bürgergeld (SGB II) może stać na przeszkodzie nadaniu obywatelstwa, a w zależności od tytułu pobytowego także pobytowi Państwa. Warto wyjaśnić możliwe konsekwencje wcześniej w poradni migracyjnej.
Asystent HalloAmt wyjaśni Państwu w ponad 50 językach, jakie dokumenty są potrzebne i gdzie złożyć wniosek. Zacznijmy teraz →
W przypadku pytań dotyczących konkretnego przypadku Państwa proszę zwrócić się do:
- poradni migracyjnej dla dorosłych migrantów (Migrationsberatung für erwachsene Zuwanderer, MBE)
- służby migracyjnej dla młodzieży (Jugendmigrationsdienst, JMD) – dla młodych osób
- związku dobroczynnego (Wohlfahrtsverband)
- adwokata specjalizującego się w prawie migracyjnym
To jest ogólna, starannie zebrana informacja (stan na 26.07.2026) i nie zastępuje porady prawnej lub urzędowej. Decyzje dotyczące prawa pobytu i obywatelstwa zawsze zależą od indywidualnego przypadku i w dużej mierze pozostają w gestii właściwego urzędu; prawo i praktyka administracyjna mogą się zmieniać w krótkim czasie. Kwoty, terminy i kompetencje mogą się różnić; w indywidualnym przypadku decyduje urząd do spraw obywatelstwa właściwy dla miejsca zamieszkania Państwa. Aby uzyskać wiążącą informację, należy zwrócić się do tego urzędu, poradni migracyjnej (MBE/JMD) lub adwokata. W przypadku zagrożenia upływem terminu lub odmowy należy niezwłocznie skorzystać z pomocy prawnej (adwokat specjalizujący się w prawie migracyjnym) lub poradni migracyjnej. Nie możemy zagwarantować pełności i aktualności informacji.
Źródła
- Ustawa o obywatelstwie (StAG) § 10 – gesetze-im-internet.de (dostęp 26.07.2026)
- Staatsangehörigkeitsgesetz (StAG) pełny tekst, m.in. § 38 opłaty – gesetze-im-internet.de (dostęp 26.07.2026)
- Bundesregierung: Reforma prawa o obywatelstwie (dostęp 26.07.2026)
- Deutscher Bundestag: Nadanie obywatelstwa dopiero po co najmniej pięciu latach pobytu (październik 2025) (dostęp 26.07.2026)
- Deutscher Bundestag: Nadanie obywatelstwa po trzech latach ma zostać zniesione (dostęp 26.07.2026)
- BAMF: Nadanie obywatelstwa (dostęp 26.07.2026)